Oszuści cały czas czyhają na nasze finanse i dane osobowe. A to oznacza, że trzeba pozostawać w trybie uważności, aby nie stać się ofiarą przestępców. Zwłaszcza że manipulatorzy sięgają po coraz to nowsze, lepsze sposoby. Jednym z nich jest spoofing, który pozwala na wyłudzenie na bardzo zaawansowanym poziomie. Na czym polega ta metoda i jak chronić się przed spoofingiem?
Co to jest spoofing?
Spoofing, znany również pod nazwą spoofing caller ID, to popularna metoda wykorzystywana przez oszustów. Spoof z języka angielskiego znaczy naciąganie. Sposób polega na podszywaniu się pod numer telefonu. Brzmi niewinnie, a w praktyce jest bardzo niebezpieczne.
Cyberprzestępcy za pomocą różnych narzędzi i technik przejmują numery telefonów, a następnie wykorzystują je do zmanipulowania ofiary. Na ataki najczęściej narażone są numery banków i instytucji publicznych np. rządowych. Zdarzały się jednak przypadki, kiedy oszuści przechwycili numer osoby bliskiej dla przyszłego poszkodowanego. Rozwój technologii pozwala nawet na stworzenie emulatora, który symuluje głos zbliżony do głosu osoby bliskiej. Wymaga to jednak sporego zaangażowania.
Przechwycenie numeru nie oznacza, że oszuści zhakowali, czy też włamali się do telefonu. Do przygotowania spoofiingu najczęściej wykorzystuje się platformy internetowe. Ich użycie jest wręcz banalne. W jednej rubryce wystarczy wpisać numer telefonu osoby, do której ma być wykonane połączenie, a w drugiej numer, z którego to połączenie jest wykonywane. Potem wystarczy uiścić opłatę i zadzwonić.
Najgorsze jest jednak to, że wiele z tych witryn oferuje możliwość anonimizacji, ukrywania adresu IP, a nawet anonimowych płatności. Portal Niebezpiecznik dodaje, że metodą płatności mogą być nie tylko kryptowaluty. Takie działania zdecydowanie utrudniają służbom wykrycie sprawców. W teorii pozostanie anonimowym w sieci jest trudne, ale jak pokazuje powyższy przykład, nie jest niemożliwe.
Spoofing – przykłady z życia
Oszustwo za pomocą spoofingu może przybierać różnoraką formę. Za każdym razem chodzi jednak o podszywanie się za inne osoby. Poniżej przedstawiamy najczęstsze metody i manipulacje oszustów. Znając mechanizm, można uniknąć oszustwa i straty.
Dziecko potrzebuje pieniędzy
CERT Polska (Computer Emergency Response Team) podał, że w 2024 r. nasiliła się liczba oszustw „na dziecko”. Oszuści podstępem chcieli wyłudzić środki finansowe. Kontaktowali się przez wiadomości SMS lub na Whatsappie, gdzie jako dziecko prosili o przelew środków lub kod BLIK. Co ciekawe, w tekście wiadomości celowo popełniano błędy ortograficzne lub zmieniano znaki. Jest to działanie celowe, aby ominąć zabezpieczenia antyspamowe.
Spoofing od policjanta
Innym i bardzo powszechnym przykładem jest metoda „na policjanta”. Sytuacja wygląda tak, że do potencjalnego poszkodowanego dzwoni funkcjonariusz, który informuje go, że jego oszczędności są zagrożone. Dlatego środki jak najszybciej należy przelać na bezpieczne konto podane przez fałszywego policjanta. Oczywiście wiąże się to z ich utratą.
W typ wypadku na wyświetlaczu może pojawić się numer z nazwą lokalnego komisariatu. Oczywiście jest to informacja fałszywa. Ponadto funkcjonariusze nie kontaktują się z obywatelami w sprawie przelewania środków w celu ich zabezpieczenia.
Bank dzwoni, ale czy na pewno?
Skoro mowa o finansach warto poruszyć również temat oszustwa „na pracownika banku”. Schemat działania jest podobny do tego opisywanego powyżej. Inny jest powód, dla którego „pracownik banku” się kontaktuje.
Może to być:
- aktualizacja zabezpieczeń lub systemu,
- konieczność natychmiastowego przelania pieniędzy,
- niepokojący przelew lub próba oszustwa i wzięcia kredytu.
Oszuści podczas rozmowy telefonicznej chcą uzyskać dostęp do kodów BLIK, poufnych danych, a nawet do podglądu ekranu klienta. Zazwyczaj skutkuje to tym, że naciągacze mogą zdalnie zalogować się do bankowości elektronicznej, a wtedy całe konto stoi przed nimi otworem.
Prawdziwy pracownik banku nigdy o takie dane nie poprosi, bo nie są mu one potrzebne. Jest to jeden ze sposobów na to, aby odróżnić oszusta od przedstawiciela instytucji finansowej.
Spoofing – jak się chronić?
Ochrona przed spoofingiem to nie tylko wiedza na jego temat i rozumienie schematów przestępców. Najważniejszym kryterium ochrony jest ograniczone zaufanie. Jeśli dzwoni do Ciebie Twój bliski, ale prosi o coś niemożliwego lub prośba wydaje się absurdalna, lepiej się rozłączyć. Warto skontaktować się z tą osobą i upewnić się, czy aby na pewno to ona dzwoniła.
Ograniczone zaufanie należy mieć również do kontaktujących się z nami pracowników banków, urzędów i funkcjonariuszy. W takich sytuacjach także należy zakończyć rozmowę i zadzwonić do instytucji, której przedstawiciel miał zadzwonić, aby zweryfikować jego wiarygodność.
Trzeba pamiętać, że pracownicy banków nie proszą o podawanie haseł, ani danych. Nie należy otwierać żadnych linków otrzymanych w wiadomości, bo to również nie należy do normalności.
Aby uniknąć oszustwa, należy:
- zadbać o bezpieczeństwo własnych haseł i danych.
- sprawdzić politykę bezpieczeństwa banku,
- korzystać z programu antywirusowego,
- regularnie aktualizować oprogramowanie własnego sprzętu.
Stosowanie się do powyższych wytycznych ograniczy ryzyko zostania ofiarą spoofingu. Zawsze trzeba podchodzić do otrzymywanych telefonów i wiadomości sceptycznie. Rozwaga i dystans może ocalić majątek, a także zapobiec sytuacjom stresowym.
Jak rozpoznać spoofing numeru telefonu?
Choć zjawisko spoofingu i jego mechanizm działania jest znany, okazuje się, że użytkownik numeru telefonu nie ma możliwości stwierdzenia, czy ktoś zamierza oszukać go tą metodą.
Taką możliwość mają jednak operatorzy i organy ścigania. Mogą zrobić to zarówno w trakcie trwania rozmowy, jak i po jej zakończeniu. Wystarczy, że sprawdzą billingi osoby, do której dzwoniono oraz tej, która dzwoniła. W przypadku spoofingu w billingu osoby, która miała dzwonić, nie będzie śladu po połączeniu.
Co ciekawe, operatorzy mają możliwość zabezpieczenia numerów swoich klientów. Jednak ze względu na to, że jest to proces zbyt problematyczny, rzadko podejmowane są takie działania. I to pomimo tego, że od 2024 r. operatorzy są zobligowani do przeciwdziałania oszustwom telefonicznym. Sam użytkownik nie może zablokować połączeń od takich numerów.
Spoofing – kwalifikacja prawna
Spoofing, jako przestępstwo, podlega pod kilka artykułów z Kodeksu karnego. Podstawowym jest oczywiście art. 286, który odnosi się do oszustwa. Przepis mówi, że każdy, kto wprowadza ofiary w błąd, aby z tego tytułu osiągnąć korzyści majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Wymiar sprawiedliwości może do tego dodać art. 190a §2. Przepis dotyczy podszywania pod inną osobę, aby dokonać szkodę majątkową lub osobista. W tym wypadku Kodeks karny przewiduje karę grzywny, ograniczenie wolności lub jej pozbawienie do lat 3.
Wiele zależy od okoliczności tego oszustwa, ale do powyższych artykułów mogą zostać dodane także inne. Art. 270 k.k. odnosi się do fałszowania dokumentów. Jeśli tylko poszkodowany otrzymał fałszywą fakturę lub rachunek, sprawca może z tego artykułu odpowiadać karnie. Grozi mu za to od 3 miesięcy do 5 lat.
Z kolei art. 267 i art. 267 §1 dotyczą kolejno: naruszenia tajemnicy korespondencji i włamania do systemu informatycznego. Za każdy z tych czynów grozi kara pozbawienia wolności do lat 2.
Spoofing – gdzie zgłosić?
Każdy atak spoofingu i próbę wyłudzenie w ten sposób danych lub pieniędzy należy bezzwłocznie zgłosić odpowiednim organom. Jeśli mogło dojść do udostępnienia danych dostępowych do bankowości elektronicznej, natychmiast trzeba skontaktować się z bankiem i zablokować dostęp do konta. W miarę możliwości warto zablokować także przelewy wychodzące.
Bez wątpienia organem, który koniecznie trzeba powiadomić, jest policja. Funkcjonariusze podejmą odpowiednie kroki i być może uda im się dotrzeć do sprawców. Nawet najlepszy przestępca może popełnić kiedyś błąd, a wtedy jego identyfikacja jest jak najbardziej możliwa.
Każdy poszkodowany, nawet ten potencjalny, powinien zgłosić zdarzenie do CERT-u. Zespół reagowania na cyberprzestępstwa może ostrzec innych, a przez to poszkodowanych będzie znacznie mniej. Zdarzenie dobrze jest udokumentować, np.: poprzez zrobienie zrzutów ekranu połączeń przychodzących i wiadomości SMS. To zawsze dodatkowy dowód, którego wartość może być nieoceniona.
Co zrobić, gdy ktoś podszywa się pod mój numer telefonu?
Działania powinni podjąć nie tylko poszkodowani, ale i ci, którzy podejrzewają, że ich numer telefonu mógł zostać wykorzystany do spoofingu. Te osoby nie powinny ignorować sprawy, bo zgłoszenie może przysłużyć się nie tylko do ich bezpieczeństwa, ale i innych.
Pierwszym krokiem powinno być zgłoszenie zaistniałej sytuacji do operatora sieci telefonicznej. Jego obowiązkiem jest sprawdzenie, czy spoofing miał miejsce, a także wzmocnić zabezpieczenia.
Co więcej, można regularnie sprawdzać konta bankowe i w mediach społecznościowych. Dzięki temu można zaobserwować podejrzane, nieautoryzowane aktywności.
Jeśli podejrzenia co do wykorzystania własnego numeru telefonu zostaną potwierdzone, należy zgłosić je organom ścigania. Ta niewymagająca czynność przyspieszy wykluczenie z grona podejrzanych osobę, której numer wykorzystano.
Spoofing – FAQ
Spoofing jest oszustwem niezwykle złożonym, a dochodzenie swoich praw w tym wypadku nie jest łatwe. Dlatego w tej części zebraliśmy najważniejsze informacje, które pomogą poszkodowanym, a innych ochronią przed sprawnymi oszustami.
Gdzie zgłosić próbę wyłudzenie pieniędzy przez telefon?
Wyłudzenie pieniędzy należy zgłosić funkcjonariuszom policji w komisariacie. Dodatkowo warto skontaktować się z bankiem, aby mieć pewność, że zebrane środki są bezpieczne i nie zarejestrowano podejrzanej aktywności.
Czy pracownik banku może prosić o podanie kodu BLIK?
Pracownicy banku nigdy nie proszą swoich klientów o podanie kodu BLIK. Co więcej, w rozmowie telefonicznej nie żądają od nich również poufnych danych osobowych. Mogą poprosić o podanie daty urodzenia lub kilka ostatnich cyfr numeru pesel, adres zamieszkania, nazwisko panieńskie matki oraz Twoje imię i nazwisko.
Na czym polega spoofing „na policjanta”?
Metoda „na policjanta” to oszustwo, w którym osoba dzwoniąca podaje się za funkcjonariusza tej służby. Zazwyczaj informuje, że środki finansowe ofiary są zagrożone, a on pomoże je zabezpieczyć. Oczywiście te informacje są nieprawdziwe.
Czym jest caller ID spoofing?
Caller ID spoofing to oszustwo, które polega na tym, że przestępcy podszywają się pod banki, urzędy, a nawet bliskich wykorzystując ich numery telefonu.
Czym jest spoofer?
Spoofer to narzędzie lub osoba je wykrozsytująca do przeprowadzenia spoofingu. Urządzenie jest w stanie sfałszować adres IP, domenę lub podszyć się pod dowolny numer telefonu.