Straż pożarna to niezastąpiona służba, która zapewnia bezpieczeństwo nie tylko podczas pożarów, ale też powodzi, klęsk żywiołowych i wypadków. Z powodu istotności tej formacji wyjaśniamy podział na stopnie PSP i OSP. Oprócz poszczególnych korpusów i zadań strażaków poznaj również historię służby od nieprofesjonalną straż ogniową przez Ochotniczą Straż Pożarną po sformalizowany podmiot ochrony przeciwpożarowy w postaci PSP.
Od Ochotniczej Straży Pożarnej po Państwową Straż Pożarną – historia polskiego pożarnictwa
Od kiedy odkryto ogień, stał się on dla ludzi błogosławieństwem i przekleństwem. Z jednej strony pomagał on w rozwoju ludzkości, a także niszczył to, co udało jej się osiągnąć. Z tego powodu tworzono prymitywne grupy, których zadaniem było gaszenie pożarów. W Polsce od XIV w. rady miejskie wprowadziły przepisy (porządki ogniowe), które poprawiały bezpieczeństwo. Mimo to problem pożarów był częsty, o czym informowali politycy i pisarze.
Do powstania ochrony przyczyniła się wydana w 1618 r. książka „Artykuły Prawa Magdeburskiego”. To po jej publikacji powstały 10-osobowe oddziały wyposażone w sprzęt gaśniczy. Reformę ochrony przeciwpożarowej w Polsce przyniosły rozbiory. Rozbiorcy nie mogli sobie pozwolić na pożary, dlatego wprowadzono zawodowe straże ogniowe. Powstały one m.in. w: Wilnie i Warszawie. W 1845 r. w Poznaniu (zabór Pruski) pojawiła się pierwsza Ochotnicza Straż Pożarna.
Po 1918 r. i odzyskaniu niepodległości straże z trzech zaborów połączyły się w jedną formację. Wtedy też powstał Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Po II wojnie światowej straż ogniowa została objęta kontrolą i zarządzeniem ze strony państwa. W ten sposób powstała Zawodowa Straż Pożarna, przekwalifikowana później w Straż Pożarną, która funkcjonowała do lat 90. W 1992 r. powołano Państwową Straż Pożarną.
Obecny podział straży pożarnej w Polsce
Historia służb ochrony przeciwpożarowej pokazuje przejście od ochotniczej straży pożarnej do profesjonalnych i wykwalifikowanych strażaków. Współcześnie przepisy dopuszczają funkcjonowanie Ochotniczej Straży Pożarnej i Państwowej Straży Pożarnej. Te same akty prawne decydują o zadaniach, zakresie działań i różnicach pomiędzy obiema formacjami. Nie chodzi tylko i wyłącznie o status prawny, ale i sposób finansowania.
OSP, jak nazwa wskazuje, składa się z ochotników, którzy do remizy docierają tylko w momencie, kiedy ogłoszony zostaje alarm. W praktyce oznacza to, że każdy strażak OSP otrzymuje wynagrodzenie za udział w danej akcji. Środki na finansowanie tej formacji płyną głównie z jednostek samorządu terytorialnego – najczęściej gmin – oraz darowizn.
W przypadku PSP strażacy pełnią służbę w jednostce według ustalonego grafiku. Czas dyżuru każdego strażaka wynosi 24 godziny, po których ma 48 godzin przerwy. Jest to dla nich praca, za którą otrzymują comiesięczne wynagrodzenie, co jest największą różnicą pomiędzy strażakami z PSP i OSP. Za finansowanie odpowiada budżet państwa.
Współczesne korpusy i stopnie w Państwowej Straży Pożarnej
Struktura korpusów, a co za tym idzie również stopni PSP, różni się od tych, które obowiązuje w innych formacjach w Polsce.
Wyróżnia się korpusy:
- podoficerów i szeregowych,
- aspirantów,
- oficerów.
Jak można zauważyć, hierarchia jest zupełnie inna niż np. struktura w wojsku polskim, gdzie obowiązuje osobny podział na podoficerów i szeregowych. W dodatku w wojsku jest jeszcze korpus generałów, a w PSP generałowie zaliczają się po prostu do korpusu oficerów. Odmienne uporządkowanie wynika z innego sposobu dowodzenia, historii formacji, ale też drogi służbowej.
Korpus podoficerów i szeregowych
Najniższym stopniem w tym korpusie, a także w całej hierarchii Państwowej Straży Pożarnej, jest strażak. Otrzymuje go każdy, kto został przyjęty do służby i ma go przez minimum rok. Po tym czasie może zostać mianowany na stopień starszego strażaka.
Po upływie kolejnego roku starszy strażak może liczyć na awans na sekcyjnego i w ten sposób znajduje się w korpusie podoficerów. Kolejnymi stopniami w strukturze są:
- starszy sekcyjny,
- młodszy ogniomistrz,
- ogniomistrz,
- starszy ogniomistrz.
Wraz z mianowaniem na wyższe stopnie wzrasta liczba zadań każdego strażaka. Mogą obejmować działania ratowniczo-gaśnicze, ale też łączą funkcje dowódcze. Strażacy z tymi stopniami mogą być dowódcami zastępów, kierowcami-operatorami, ratownikami, instruktorami, a nawet konserwatorami sprzętu. Podział zadań zależy przede wszystkim od zapotrzebowania danej jednostki i jej struktury wewnętrznej.
W tym korpusie na dwa pierwsze stopnie może mianować przełożony, który ma odpowiednie uprawnienia. Jeśli chodzi o nadawanie stopni podoficerskich, mianować mogą przedstawiciele instytucji, które uprawniają do awansu. Zatem mogą być to: Komendant Główny, Rektor-Komendant i komendant szkoły w Akademii Pożarniczej lub w innych szkołach, dyrektor instytutów badawczych, dyrektor muzeum w Centralnym Muzeum Pożarnictwa, a także komendanci wojewódzcy.
Korpus aspirantów
Pierwszym stopniem w tym korpusie jest młodszy aspirant. Do obowiązków osób z tym stopniem należy dowodzenie działaniami ratowniczo-gaśniczymi, obsługa sprzętu podczas akcji, prewencja poprzez przeprowadzania kontroli. Stopień aspirancki nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych, który robi to na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.
Po trzech latach służby można awansować na stopień aspiranta. W wyższej hierarchii znajduje się starszy aspirant oraz aspirant sztabowy. Dystynkcje każdego z nich różnią się ilością gwiazdek. Na pagonach młodszego aspiranta znajduje się jedna krokiewka oraz jedna gwiazdka. Wyższe stopnie mają od jednej do trzech gwiazdek ze złotą otoczką wokół pagonu.
Korpus oficerów
W przeciwieństwie do innych formacji w korpusie oficerów PSP obowiązuje inny podział. Na przykład w wojsku tę hierarchię rozłożono na trzy korpusy: oficerów młodszych, starszych i osobny korpus generałów. W praktyce oznacza to, że stopni oficerskich jest w PSP mniej. W tym korpusie, podobnie jak w przypadku aspirantów, stopnie nadawane są przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Korpus otwiera stopień młodszego kapitana. Nad nim znajduje się kapitan oraz starszy kapitan. Mundury strażaków z tymi stopniami zdobią pagony lub pochewki z dwiema, trzema lub czterema gwiazdkami.
Aby ten pierwszy stopień otrzymać, strażak jest zobligowany do ukończenia studiów w Akademii Pożarniczej albo otrzymał tytuł zawodowy technika pożarnictwa w szkole aspirantów Państwowej Straży Pożarnej lub w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej. Na ten stopień może być mianowany również ten, który ma tytuł zawodowy inżyniera pożarnictwa uzyskany w ramach skierowania do Akademii Pożarniczej.
Następnym stopniem w hierarchii jest młodszy brygadier. W tym wypadku graficznie przedstawiają go dwie belki z jedną gwiazdką. Po upływie 5 lat młodszy brygadier zostaje brygadierem. Po upływie kolejnych 5 lat może zostać starszym brygadierem.
Stopniami generalskimi w Państwowej Straży Pożarnej są – nadbrygadier oraz generał brygadier. Strażacy mogą uzyskać awans na te szczeble po mianowaniu przez Prezydenta RP na wniosek ministra. Wnioskujący bierze pod uwagę osiągnięcia, doświadczenie oraz przebieg dotychczasowej służby.
Zadania oficerów w PSP dzielą się na dwa poziomy: taktyczno-strategiczny oraz organizacyjny. W pierwszym aspekcie chodzi o dowodzenie i kierowanie działaniami podczas dużych i wymagających akcji. Do tego zalicza się również zarządzanie sztabem i podejmowanie wspólnych działań wraz z innymi służbami. Jeśli chodzi o poziom organizacyjny, dotyczy on opracowywania planów ratowniczych i procedur. Dodatkowo osoby z tymi stopniami kierują jednostkami i decydują o zakupie nowego sprzętu.
Podział na stopnie OSP
Zupełnie inaczej wygląda hierarchia w Ochotniczej Straży Pożarnej. W tej formacji nie ma bowiem struktury podzielonej na korpusy. Tutaj dystynkcje dzielą się na:
- członków OSP,
- zarząd OSP,
- Komisji Rewizyjnej OSP.
Podział dotyczy również zarządów oddziałów ZOSP RP na szczeblu gminnym, powiatowym, wojewódzkim oraz głównym. Do tego dochodzą komisje rewizyjne oddziałów ZOSP RP na tych samych szczeblach, co powyżej. OSP ma również sądy honorowe poszczególnych oddziałów wojewódzkich ZOSP RP i Głównego Sądu Honorowego ZOSP RP.
Członkowie OSP mogą mieć stopień:
- strażaka,
- starszego strażaka,
- dowódcy roty,
- pomocnika dowódcy sekcji,
- dowódcy sekcji,
- pomocnika dowódcy plutonu,
- dowódcy plutonu.
Pierwszy stopień ma każdy pełnoletni członek, który aktywnie uczestniczy w działaniach jednostki. Na awans wymagane jest ukończenie kursu strażaków ratowników OSP. Co ciekawe, dowódcą roty może zostać członek, który spełni wcześniejsze wymagania, a także ukończy kurs ratownictwa technicznego. Aby piąć się w hierarchii, niezbędne jest ukończenie kolejnych kursów i szkoleń.
Oprócz tego podziału obowiązuje podział OSP ze względu na zajmowanie funkcje w zarządzie.
W zarządzie OSP są następujące stopnie:
- skarbnik, sekretarz, kronikarz,
- zastępca naczelnika,
- wiceprezes,
- naczelnik,
- prezes.
Nad działalnością zarządu i pracę poszczególnych jednostek czuwa Komisja Rewizyjna. W tej komórce istnieją dwa stopnie – członka komisji rewizyjnej oraz przewodniczący komisji rewizyjnej.
Stopnie członków zarządu i Komisji Rewizyjnej są przyznawane na podstawie wykonywanych obowiązków i zajmowanych funkcji. Niekiedy występują również stopień kapelana na szczeblu gminnym, powiatowym, wojewódzkim i krajowym.
FAQ – struktura w PSP i OSP
Chcesz wiedzieć, więcej o stopniach w PSP i OSP? Poznaj odpowiedzi na często zadawane pytań, a zdobędziesz wiedzę w pigułce.
Jaki jest najwyższy stopień w straży pożarnej?
Najwyższym stopniem w Państwowej Straży Pożarnej jest generał brygadier. Ranga zaliczana jest do korpusu oficerów Strażaków na ten stopień mianuje Prezydent RP na wniosek ministra, który uwzględnia zasługi, doświadczenia oraz staż.
Czy w OSP są stopnie strażackie?
W OSP obowiązuje inny podział niż w PSP. W formacji ochotniczej obowiązuje podział na stopnie funkcyjne. Awans w hierarchii jest zależny od przebytych szkoleń i kursów.
Jak dostać się do korpusu aspirantów w PSP?
Aby uzyskać stopień aspiranta należy mieć odpowiedni staż, wyszkolenie oraz być mianowanym na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.