W 1963 roku został nakręcony film pt. The Great Escape, czyli Wielka Ucieczka. Fabuła tej produkcji opowiada o grupie alianckich lotników, którzy uciekli z niemieckiego więzienia Stalag Luft III. Cała historia oparta jest na faktach i wydarzyła się na terenie dzisiejszego polskiego miasta Żagań.

Obozy Stalag Luft nadzorowane były przez Luftwaffe, czyli niemieckie siły powietrzne. Miejsc, w których trzymano jeńców, było 15, z czego aż 7 w dzisiejszych rejonach Polski. Więźniowie zamieszkujący niemieckie obozy należeli do sił powietrznych przeróżnych państw. W Stalag Luft różnorodność narodowości była bardzo duża, naturalnie Niemcy nie pominęli Polaków, choć największą liczbę stanowili alianci. To właśnie oni zorganizowali wielką ucieczkę, która była inspiracją do nakręceniu wspomnianego filmu o tym samym tytule.

Największym problemem Stalag Luft III była odzież oraz racje żywnościowe. Były one bardzo znikome, nawet dla oficerów Luftwaffe. Dzienne zapotrzebowanie na kalorie u zdrowego, aktywnego mężczyzny wynosi około 3000, niemieckie racje pozwalały na dostarczenie około 1900. Mimo problemów obóz w Żaganiu był bardzo dobrze strzeżony, a Niemcy przekonani byli, że jakakolwiek ucieczka nie może mieć tam miejsca. Był to główny powód, dla którego w Żaganiu przetrzymywani byli więźniowie, którzy już wcześniej próbowali uciekać, często z pozytywnym skutkiem. Mowa tu m.in. o pilocie o imieniu Roger J Bushel, który obok Harry’ego Daya był jednym z dowodzących podczas wielkiej ucieczki. Bushel zorganizował grupę kilkudziesięciu osób, które dzięki swoim umiejętnościom mogły realnie pomóc w ucieczce. Zapowiedział też, że planuje wydostać z obozu ponad 250 osób. Ta próba nie miała jednak pomóc przetrzymywanym dostać się do domów, ale miała wywołać ogromy problem wewnątrz niemieckiej administracji. Bushel, mimo że otrzymał wyraźne ostrzeżenie od Niemców, że kolejna próba ucieczki skończy się dla niego śmiercią, był bardzo zdeterminowany.

makieta obozu w Żaganiu

By This image was improved or created by the Wikigraphists of the Graphic Lab (fr). You can propose images to clean up, improve, create or translate as well.Azərbaycanca | বাংলা | Català | Čeština | Deutsch | Deutsch (Sie-Form)‎ | Zazaki | Ελληνικά | English | Esperanto | Español | Suomi | Français | עברית | Magyar | Հայերեն | Italiano | 한국어 | Македонски | Bahasa Melayu | Plattdüütsch | Nederlands | Occitan | Polski | Português | Română | Русский | Sicilianu | Slovenščina | Svenska | Türkçe | Татарча/tatarça | Українська | 中文 | 中文(简体)‎ | 中文(繁體)‎ | +/− (archidiecezja.lodz.pl) [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons

Przygotowania do ucieczki trwały bardzo długo, co ciekawe, spora liczba niemieckich oficerów nieświadomie pomagała więźniom, którzy przekupywali ich np. słodyczami czy kawą w zamian za mapy, czy inne przedmioty pomocne podczas drążenia tuneli. Tych było 3 – „Tom”, „Dick” i „Harry”, każdy z nich swój początek miał w osobnym baraku. Drążenie było bardzo niebezpieczne, z każdej strony kopaczy otaczała ziemia. W przypadku zawalenia górnej części mogli liczyć tylko na ochronę poprzez uniesienie rąk i pomoc drugiej osoby, która pomogłaby im się wydostać. Na szczęście podczas drążenia nikt nie zginął, ale wiele osób potrzebowała krótkiej przerwy między wydobywaniem ziemi, gdyż było to bardzo męczące. Narzędzi do kopania było naprawdę sporo, ale najczęściej wykorzystywano deski odrywane z łóżek, noże, łyżki czy puszki. Niemcy podejrzewali, że coś jest nie tak, ale początkowo w ogóle nie mogli ujawnić próby ucieczki. Profilaktycznie zatrzymali 19 podejrzanych, w tym 6 osób faktycznie włączonych w projekt i i na kilka tygodni przed planowaną ucieczką, odesłali ich do innego Stalag Luft. Mimo to, prace nad tunelami nie ustały. „Dick” przez więźniów został porzucony, kiedy okazało się, że miejsce wyjścia na powierzchnie zostało wyczyszczone z drzew i przygotowane pod rozbudowę obozu. Pomimo tego tunel przydał się do przechowywania rzeczy potrzebnych po ucieczce, np. zwykłych ubrań, podrobionych dokumentów itd.

Wielka ucieczka z obozu

Tunel „Tom” został ukończony w 1943 roku, ale Niemcy zorientowali się i całkowicie go zasypali. Uciekinierzy skoncentrowali się wówczas na ostatnim, pozostałym podkopie, czyli „Harrym”. W marcu 1944 roku osiągnął długość ponad 102 metrów i ponad 8 metrów głębokości. Ucieczka miała miejsce w nocy z 24 na 25 marca. Z obozu wydostało się 76 osób w tym 6 Polaków, ale większość z nich zabłądziła w ciemnym lesie w drodze do stacji, gdzie chciano wykorzystać pociąg do dalszej ucieczki. Spośród wszystkich uciekinierów tylko 3 nie zostało schwytanych. Pozostała reszta na rozkaz Hitlera miała zostać rozstrzelana, ale Goering próbował uspokoić przywódcę III rzeszy, przekonując go, że nie ma to sensu. Hitler zdecydował wówczas, aby ponad połowa ze schwytanych została rozstrzelana i skremowana. Wybrano wtedy 50 osób.

Wielka Ucieczka słusznie nazywana jest w ten sposób, ponieważ jest jedną z najgłośniejszych i największych w historii więziennictwa. Życzenie Bushela, aby cała sytuacja zatrząsnęła niemiecką administracją, w pełni się spełniło i dało nadzieję uciekinierom.

Zdjęcie główne wpisu: By vorwerk (Own work) [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY-SA 2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons

Podziel się tym
Tweet about this on Twitter Share on Reddit Share on Google+ Share on Facebook Share on LinkedIn Email this to someone