Dozymetr osobisty to niezbędne, specjalistyczne urządzenie do wykrywania promieniowania. Znajduje zastosowanie wśród pracowników niektórych służb, elektrowni, służby zdrowia i wszędzie tam, gdzie człowiek narażony jest na radiację. Wyjaśniamy, dlaczego ten przyrząd jest potrzebny oraz wskazujemy, jak działa.
Dozymetr – co to jest?
Dozymetr, nazywany również dawkomierzem, to urządzenie służące do mierzenia dawki promieniowania jonizującego. Za jego pomocą można wyznaczyć dawki promieniowania związane z emisją cząstek:
- alfa;
- beta;
- gamma;
- oraz promieniowanie rentgenowskie.
Z tym narzędziem można skutecznie chronić się przed nadmiernym promieniowaniem jonizującym. Jest ono szalenie niebezpieczne, ponieważ powoduje uszkodzenie struktury komórkowej oraz DNA. W konsekwencji może prowadzić do choroby popromiennej, nowotworów, wad genetycznych, uszkodzeń szpiku, zaćmy, a w skrajnych wypadkach nawet do śmierci.
Gdzie używa się dozymetru?
Dozymetry są obowiązkowym wyposażeniem ludzi, którzy mają do czynienia z promieniowaniem. Dotyczy to również inspektorów kontrolujących stężenie promieniowania, przeprowadzających testy oraz sprawdzający aparaturę.
Przepisy dzielą pracowników na dwie grupy:
- kategoria A – osoby, które mogą otrzymać dawkę skuteczną przekraczającą rocznie 6 mSv lub kiedy dawka na soczewki oczu przekracza 15 mSv, a na skórę 150 mSv;
- kategoria B – osoby, których dawka roczna przekracza 1 mSv.
W praktyce oznacza to, że w dawkomierze TLD wyposażeni są pracownicy medyczni, np: radiolodzy, lekarze, którzy wykonują zabiegi z wykorzystaniem fluoroskopii, personel radioterapii i medycyny nuklearnej.
Inną grupą zawodową, która musi mieć to urządzenie, są pracownicy przemysłu, kopalni i energetyki. Zwłaszcza ci, którzy pracują przy defektoskopii (prześwietlanie spoin), w elektrowniach i z urządzeniami wyposażonymi w aparat rentgenowski. Co ciekawe, do stosowania dozymetrów zobligowani są również weterynarze wykonujący badanie RTG.
Rodzaje dozymetrów – zastosowanie
Na rynku dostępne są dwa rodzaje urządzeń. Można wyróżnić dozymetr osobisty, jak wskazuje jego nazwa, służy do indywidualnej kontroli każdego pracownika. Zazwyczaj ma formę niewielkiego i poręcznego urządzenia.
Do tego należy dodać dozymetry środowiskowy, który różni się przede wszystkim przeznaczeniem. O ile poprzedni wariant służy do pomiarów na konkretnej osobie, o tyle ten ma kontrolować promieniowanie w konkretnym miejscu. Umieszcza się go więc na stałe, zazwyczaj na ścianie pomieszczenia lub przy drzwiach. Sprzęt cechuje wysoka czułość, co pozwala na dostrzeżenie nawet najmniejszej zmiany i to w ciągu jednej doby.
Licznik Geigera a dozymetr – różnice i podobieństwa
Niektórzy nazwy – dozymetr i licznik Geigera – stosują zamiennie. Czy mają rację, czy są to dwa różne urządzenia? Okazuje się, że nie jest to zbyt duże nadużycie, ani błąd. Licznik Geigera-Müllera służy do wykrywania i mierzenia dawki promieniowania jonizującego w danym momencie.
Z kolei dozymetr działa na podstawie licznika Geigera-Müllera. Choć go wykorzystuje, przyrząd służy do mierzenia całkowitej dawki pochłoniętej przez człowieka lub znajdującej się w pomieszczeniu w określonym czasie. Coraz częściej stosuje się również inne systemy pomiarowe.
Jak działa licznik Geigera?
Standardowy licznik Geigera to urządzenie proste w konstrukcji i w działaniu. Składa się na nie rurka wypełniona gazem szlachetnym (np. argon, neon) oraz drut katody. Kiedy cząstka promieniowania przechodzi przez drut, gaz zaczyna się jonizować, a to powoduje powstanie impulsu. Takie impulsy są liczone, przez co można określić wielkość promieniowania.
Promieniowanie, które wykrywa licznik Geigera
Licznik Geigera-Müllera został stworzony do wykrywania kilku rodzajów radiacji. Za jego pomocą można wykryć promieniowanie Gamma. Jest to wysokoenergetyczne promieniowanie elektromagnetyczne, które jest bardzo przenikliwe. Zatrzymać i osłabić może go tylko taki materiał jak ołów.
Urządzenie ujawnia również promieniowanie beta, czyli strumień elektronów lub pozytonów. Za jego emisję odpowiada niestabilne jądro atomowe. Cząsteczki zdolne są do poruszania się z prędkością światła, ale w porównaniu do promieniowania beta przenikliwość jest dużo mniejsza. Przeszkodą dla promieniowania jest aluminium.
Kolejnym, a jednocześnie ostatnim promieniowaniem wykrywalnym przez licznik jest promieniowanie rentgenowskie. Warto pamiętać, że nie każde urządzenie wykrywa strumienie promieniowania alfa ze względu na jego niską przenikalność.
Jaki dozymetr kupić?
Dla specjalistów wybór idealnego i dopasowanego do ich potrzeb dozymetru to najważniejsza kwestia. Od tego urządzenia zależy bowiem ich zdrowie i życie. Dlatego przed wyborem i zakupem należy zwrócić uwagę na kilka kwestii. Mając odpowiednią wiedzę, można zdecydować się na urządzenie, które będzie na tyle uniwersalne, jak dalece powinno i takie, które posłuży przez długi czas.
Poniżej przedstawiliśmy i omówiliśmy cechy oraz parametry, o których trzeba pamiętać. Dzięki temu każdy dobierze sprzęt dopasowany do siebie.
osób kupiło w ciągu ostatnich 48h!
- Pomiar aktywności alfa, beta, gamma oraz promieniowania X
- Wbudowana pamięć na 1000 wyników
Ecotest Stora-ABG RKS-01 to przenośny dozymetr wykrywający aktywność promieniowania alfa, beta, gamma i rentgenowskiego. Urządzenie wyposażone jest w licznik Geigera-Müllera oraz w sondę teleskopową o długości do 143 cm.
Dozymetr jest chroniony przez obudowę odporną na kurz i wilgoć w standardzie IP54. Ten model wyposażony jest w Bluetooth, dzięki czemu można 1000 wyników zapisanych w urządzeniu przenieść do komputera. Dodatkowo urządzenie ma system kompensacji energetycznej, która zapewnia wiarygodne wyniki przez długi czas.
Dozymetr – najważniejsze cechy
Cena i wygląd to rzeczy ważne, ale nie najistotniejsze. Czym więc kierować się przy wyborze?
Przed zakupem sprawdź:
- rodzaje wykrywanego promieniowania – dozymetry mogą wykrywać kilka typów promieniowania. Polecane modele są w stanie zidentyfikować promieniowanie gamma, beta oraz rentgenowskie. Niekiedy zdarza się, że urządzenie wykrywa również promieniowanie alfa, ale jest to rzadkością.
- czas reakcji – dla zawodowców to ważny parametr. Im jest krótszy, a urządzenie szybciej reaguje, tym lepiej. Dlatego przed wyborem, sprawdź ten parametr.
- rodzaj detektora – czyli serce dozymetru. Od niego zależy najwięcej, bo to on decyduje, jak dokładny i precyzyjny, a przez to wiarygodny będzie pomiar. Dobiera się je w zależności od rodzaju promieniowania i celu pomiaru. Najpopularniejszym wciąż jest licznik Geigera-Müllera. Coraz częściej pojawiają się urządzenia z detektorami: półprzewodnikami, scyntylacyjne, pasywne, proporcjonalne, jonizacyjne.
- system alarmowy – to, jak urządzenie poinformuje użytkownika, to poboczna, a jednocześnie ważna kwestia. Wyróżnia się trzy rodzaje alarmu: wibracyjny, świetlny lub dźwiękowy.
zakres pomiarowy – poszczególne urządzenia mogą mieć zupełnie inne zakresy pomiarowe. Dozymetry indywidualne mają zakres od bardzo niskich do wysokich, np. od 0,1 mSv do 1 Sv. Z kolei dozymetry środowiskowe ten zakres mają znacznie szerszy, bo muszą uwzględniać także poziom tła. Podczas wyboru urządzenia trzeba uwzględnić te parametry.
osób kupiło w ciągu ostatnich 48h!
- Pomiar IDE i IDER promieniowania gamma i rentgenowskiego
- Wodoodporna, pyłoszczelna obudowa IP54
Ecotest DKG-21M jest indywidualnym dozymetrem promieniowania gamma i rentgenowskiego. Urządzenie zapisuje pomiary w nieulotnej pamięci, a zasilanie bateryjne pozwala na ciągłą pracę do 4 tys. godzin.
W tym modelu za wskazywanie wyników odpowiada licznik Geigera-Müllera. Ma on funkcję kompensacji energii, która zapewnia odpowiednio wysoką czułość detekcji. Wygodną funkcją dla użytkownika jest to, że po przekroczeniu limitu DKG-21M poinformuje o tym poprzez alarm dźwiękowy i sygnalizację świetlną. Sprzęt może pracować w zakresie temperatur od –20 do +50°C.
Czym jest dozymetr – FAQ
Chcesz wiedzieć więcej o dozymetrach? Zapoznaj się z sekcją szybkich pytań i odpowiedzi.
-
Jaka dawka promieniowania jest niebezpieczna dla ludzi?
Za jednorazową, niebezpieczną dawkę promieniowania jonizującego uznaje się granicę 1 Sv, po jej przekroczeniu pojawiają się objawy choroby popromiennej. Dla 50% ludzi śmiertelna jest dawka od 3 do 5 Sv. Dla ogółu dopuszczalna dawka roczna wynosi 1 mSv, a dla narażonych zawodowo 20 mSv.
-
Co to jest promieniowanie jonizujące?
Promieniowanie jonizujące to energia uwolniona przez atomy i przemieszczająca się w postaci fal elektromagnetycznych lub cząstek. Zazwyczaj jest wynikiem działalności człowieka, ale może pochodzić również ze źródeł naturalnych.
-
Czy dozymetr wykryje promieniowanie rentgenowskie?
Tak, większość współczesnych dozymetrów może wykrywać również promieniowanie rentgenowskie. Przed wyborem modelu, warto dokładnie sprawdzić specyfikację, aby mieć pewność, że urządzenie gwarantuje taką możliwość.