Kwestie wizerunku nie dotyczą tylko osób publicznych. Nie każdy jednak o tym wie, a przez to nie ma świadomości na temat tego, jak bronić się przed udostępnieniem wizerunku bez zgody. Brak wiedzy prowadzi do nieporozumień i złej interpretacji istniejących przepisów. Jak do tej sytuacji odnosi się RODO?
RODO i ochrona wizerunku
Wprowadzane przepisy – i w ogóle prawo – mają chronić najsłabszych. Tak wynika z ogólnej definicji. W dodatku każdy powinien znać zasadę wprowadzoną przez XIX wiecznego myśliciela Alexisa de Tocquevill’a, która mówi, że wolność człowieka kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiego człowieka. Sentencja ta obowiązuje również w prawie. Z tych powodów wdrożono liczne rozporządzenia, które regulują najrozmaitsze kwestie.
W aktach prawnych znajduje się na przykład zapis o ochronie wizerunku. Jest to ważna sprawa, ponieważ są to zewnętrzne cechy każdej osoby, które – jak można się domyślić – są kwestią indywidualną, przez co służą identyfikacji. I przede wszystkim z tego powodu podlegają ochronie prawnej. Jakie przepisy chronią wizerunek każdego z nas?
Czym jest RODO?
RODO, czyli Rozporządzenie Ochrony Danych Osobowych, to powstały w 2018 r. przepis, którego celem było zwiększenie zabezpieczeń danych osobowych. Wcześniejsze akty na ten temat należało dostosować do ery cyfrowej. Zmiany wynikały przede wszystkim z powodu ujednolicenia przepisów w całej Unii Europejskiej.
W dodatku dzięki rozporządzeniu:
- wzmocniono prywatność,
- ułatwiono przepływ danych pomiędzy instytucjami,
- wprowadzono kary za naruszenie.
Przywołane rozporządzenie w omawianej kwestii jest jak najbardziej uzasadnione. Wizerunek również może być daną osobową, ponieważ za jego pomocą można zidentyfikować konkretną osobę fizyczną.
RODO i inne przepisy a udostępnianie zdjęć w Internecie
RODO ma chronić wszelkie dane osobowe, co zostało już wyjaśnione. Rozporządzenie nie odnosi się jednak w żaden sposób do tego, kiedy można publikować czyjś wizerunek i na jakich zasadach.
Dlatego dla ochrony i bezpieczeństwa wprowadzono szereg innych aktów, które odnoszą się do tego zagadnienia. W przypadku pojawienia się wątpliwości, przepisy rozwiewają je i wskazują, jak należy postąpić oraz w jaki sposób domagać się swoich praw.
Czy można publikować wizerunek bez zgody?
Wizerunek jest chroniony nie tylko poprzez RODO, ale i Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Mówiąc ściślej, robi to art. 81. W jego zapisie można znaleźć informacje o tym, kiedy i na jakich zasadach można udostępniać czyjś wizerunek.
Ustęp 1 mówi:
Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.
Zapis jasno stanowi więc, że bez zgody osoby, której wizerunek ma zostać udostępniony, jest zakazane. Naruszając przepisy, zarówno RODO, jak i Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, można narazić się na konsekwencje prawne oraz sprawę sądową.
Co grozi za publikowanie wizerunku bez zgody?
Trudno jest jednoznacznie określić, jaką karę można otrzymać za udostępnienie czyjegoś wizerunku, bo wszystko zależy od indywidualnej sytuacji i oceny sądu. Na przykład w okoliczności, kiedy udostępnione zostaną materiały przedstawiające nagi wizerunek danej osoby lub podczas czynności seksualnej, obowiązuje art. 191a kk. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W innych warunkach obowiązuje art. 23 Kodeksu cywilnego o dobrach osobistych człowieka.
Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach – stanowi art. 23 k.c.
Pokrzywdzony może żądać przeprosin i usunięcia materiałów. Jeśli doda się do tego artykuł 448 k.c., można domagać się także zadośćuczynienia. To specjalny przepis, który sądy biorą pod uwagę w sprawach o naruszenie dóbr osobistych. Sędzia może ustanowić tę kwotę na rzecz pokrzywdzonego lub na cele społeczne.
Konsekwencje prawne są wysokie, więc nie warto igrać z przepisami. Przed udostępnieniem materiałów, warto zastanowić się, czy nikt nie zostanie w ten sposób pokrzywdzony.
Udostępnianie wizerunku bez zgody – wyjątki
Należy pamiętać, że nie zawsze udostępnienie czyjegoś wizerunku, będzie niezgodne z prawem. Art. 81 ust. 2 stwierdza, że zapisy o zakazie nie dotyczą kilku grup.
Są to:
- osoby powszechnie znane, a wizerunek zarejestrowano ze względu na pełnienie przez nich funkcji publicznych,
- osoby, które są fragmentem zdjęcia lub nagrania.
O ile aspektu pierwszej grupy nie trzeba wyjaśniać, o tyle drugi wyjątek może powodować nieporozumienia. Zapis należy rozumieć w następujący sposób – jeśli wykonana fotografia lub nagranie przedstawia grupę osób, np. tłum, w miejscu publicznym, wtedy można udostępnić materiał bez zgody każdej z osób.
Ten wyjątek obowiązuje tylko wtedy, kiedy wizerunek osoby nie jest główną częścią kadru. W przeciwnym razie potrzebna jest zgoda na publikację.
Jak udostępniać zdjęcia innych osób w Internecie bez zgody?
Choć udostępnianie wizerunku bez zgody jest zakazane, istnieje sposób, który pozwala na to, aby zrobić to bez konsekwencji prawnych. Aby opublikować zdjęcia lub nagrania wideo z udziałem innych osób, należy anonimizować ich wizerunek.
Sposobów na to jest bardzo wiele, ale należy zachować czujność – w wypadku nagrań wizerunek nie może pojawić się ani na ułamek sekundy. Jest to jedyny, legalny sposób, który nie wymaga zgody na udostępnianie wizerunku, ponieważ faktycznie nie jest on widoczny, a przez to rozpoznanie osoby jest niemożliwe.
Takie rozwiązanie jest przydatne dla niezależnych dziennikarzy, twórców internetowych czy działaczy społecznych, którzy dokumentują, interweniują i nagłaśniają ważne tematy dla społeczności. Warto przy tym pamiętać, że powinno się maskować nie tylko twarze, ale i zmieniać głosy. Zwłaszcza jeśli za ich pomocą można osobę rozpoznać.
Co zrobić po nielegalnym udostępnieniu wizerunku – poradnik
Jeśli dojdzie do bezprawnego udostępnienia wizerunku, można, a nawet trzeba dochodzić swoich praw. Zwłaszcza że wizerunek jest taką samą daną osobową jak numer pesel, miejsce zamieszkania czy imię i nazwisko. Dlatego należy odpowiednio je chronić i dbać o to, aby osoby nieupoważnione nie miały do nich dostępu. Jak dochodzić swoich praw?
Zabezpiecz dowody
Kiedy tylko dowiesz się, że Twój wizerunek mógł zostać udostępniony bez zgody i wiedzy, natychmiast zabezpiecz dowody. Do dochodzenia swoich praw mogą posłużyć, takie materiały jak:
- adresy URL,
- zrzuty ekranu,
- treść posta.
- informacje o dacie publikacji.
Dobrze udokumentowanie naruszenie będzie podstawą do podjęcia działań przez wymiar sprawiedliwości. Aby mieć pewność, że dowody są bezpieczne, warto zrobić ich kopię zapasową. Może być to niezwykle cenne w wypadku awarii lub omyłkowego usunięcia materiałów.
Zgłoś nielegalne udostępnienie administratorowi
Kiedy materiały z Twoim wizerunkiem zostaną udostępnione na platformie w mediach społecznościowych lub innej witrynie, należy zgłosić się do ich administratora. Najczęściej należy zrobić to poprzez funkcję „Zgłoś”.
W formularzu należy zaznaczyć, że chodzi o naruszenie prywatności. Jeżeli administrator stwierdzi zasadność zgłoszenia, post lub inny materiał z wizerunkiem zostanie usunięty.
Zgłoś udostępnienie wizerunku organom ścigania
Jeśli jednak administrator nie podejmie odpowiednich kroków lub chcesz pociągnąć udostępniającego wizerunek do odpowiedzialności, warto zgłosić sprawę odpowiednim organom. Działania w takich wypadkach podejmuje Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Z zabezpieczonymi wcześniej dowodami należy udać się również na komisariat policji. Funkcjonariusze mają obowiązek przyjąć zawiadomienie i wszcząć postępowanie.
Kiedy rozpowszechniono nagie lub w trakcie stosunku seksualnego zdjęcia i materiały wideo, zawiadomienie przyjmuje policja i prokuratura. W takiej sytuacji obowiązuje art. 191a Kodeksu karnego. Ten rodzaj naruszenia jest zdecydowanie poważniejszy, a grozi za nie kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Taka sama kara grozi nie tylko temu, który udostępnia, ale i temu, kto taki wizerunek utrwala.
Złóż pozew
Aby uzyskać odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę, należy złożyć pozew cywilny. Podstawą jest wspomniany wcześniej artykuł z Kodeksu cywilnego. Sąd rozpatrzy wszelkie dowody i okoliczności, a na końcu wyda na tej podstawie werdykt.
Od sprawcy można domagać się przede wszystkim usunięcia materiału i opublikowania przeprosin. W przypadku odszkodowania można domagać się, aby zostało one wpłacone na cel lub organizację społeczną.
Należy jednak pamiętać, że przed sądem to poszkodowany musi udowodnić, że doszło do straty finansowej lub do krzywdy, którą można ocenić obiektywnie. Jest to kluczowa kwestia, która musi być podparta dowodami. Tylko wtedy będzie można oczekiwać pozytywnego wyroku.
RODO i udostępnianie wizerunku w Internecie – FAQ
Język przepisów potrafi być na tyle suchy i oficjalny, że osobom bez wiedzy eksperckiej w tym zakresie może być trudno odnieść ich treść do rzeczywistości. Dlatego w tej części zebraliśmy odpowiedzi odnoszące się do konkretnych zdarzeń i sytuacji, które może napotkać każdy.
Czy można opublikować zdjęcia z wakacji z innymi ludźmi?
Na zdjęciach z wakacyjnych podróży często widoczne są również osoby postronne. Publikacja takich fotografii nie jest zabroniona, pod warunkiem, że tych ludzi można określić jako, tzw. krajobraz i tłum.
Gdzie zgłosić udostępnienie wizerunku bez zgody?
W pierwszej kolejności zgłoszenie należy wysłać do administratora witryny. Następnie sprawę można zgłosić do Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który podejmie odpowiednie kroki i przyjrzy się sytuacji, oraz do najbliższej jednostki policji. Dobrze jest się skonsultować takżę z prawnikiem.
Co powinno znaleźć się w zgodzie na udostępnianie wizerunku?
W dokumencie ze zgodą na udostępnianie wizerunku powinny znaleźć się dane osoby udzielającej pozwolenia i podmiotu uprawnionego, dodatkowo należy określić: cel i formę utrwalenia wizerunku, czas trwania oraz terytorium, na którym zgoda obowiązuje. Zapisy w umowie muszą być zgodne z art. 13 RODO.
Co grozi za udostępnianie wizerunku policjanta?
Nagrywanie funkcjonariuszy policji, jak i innych służb, np. podczas interwencji jest zgodne z prawem, jeśli czynność ta nie utrudnia ich pracy.. Niedozwolone jest jednak publikowanie nagrań lub zdjęć, na których widać twarze lub inne dane policjantów, w przeciwnym razie można narazić się na pozew cywilny.