Podczas katastrofy lotniczej zniszczeniu ulega wszystko… poza nimi. Czarne skrzynki to arcywytrzymałe rejestratory, które potrafią przetrwać przeciążenie rzędu 3400 G. Dla porównania: bezpieczna granica dla człowieka to zaledwie 5 G. Przeczytaj ten artykuł, by dowiedzieć się, jak działa czarna skrzynka i poznać więcej ciekawostek!
Co to czarna skrzynka w samolocie?
O czarnych skrzynkach słyszał praktycznie każdy. Są one znane pod swoją potoczną nazwą – w rzeczywistości profesjonalnie nazwalibyśmy je rejestratorami parametrów lotów. Bo to właśnie monitorowanie przebiegu rejsu jest ich głównym zadaniem.
Czarna skrzynka swoją alternatywną, bardziej znaną nazwę, wzięła, według pogłosek, od dwóch czynników. Pierwszy to tajemniczość nagrań – o tym, co skrywają jej taśmy dowiadujemy się dopiero po tragicznym wypadku. Druga teoria, bardziej mroczna, wskazuje na to, że komponent ten zyskuje znaczenie dopiero w przypadku katastrof – śmierci wielu osób, które naturalnie kojarzą się z czernią.
Rejestrator parametrów lotu ma na celu ułatwienie badania wypadków lotniczych. Rejestruje zarówno komunikację pilotów z wieżą kontrolną, a także dogłębnie dokumentuje zachowanie samolotu w powietrzu.
Jak działa czarna skrzynka?
Wbrew temu, co mógłby powiedzieć niejeden dyletant, czarne skrzynki… wcale nie są czarne. Zazwyczaj maluje się je na jaskrawe barwy – pomarańczowe lub żółte – lub nawet pokrywa się odblaskowymi taśmami. Ma to na celu zwiększenie szansy na ich odnalezienie wśród szczątek rozbitego aeroplanu.
Zazwyczaj na pokładzie znajdują się nie jedna, a dwie skrzynki. Jedna z nich, FDR lub Flight Data Recorder, odpowiada za monitorowanie przebiegu lotu. Druga, CVR (Cockpit Voice Recorder), rejestruje przebieg rozmów pomiędzy pilotami oraz na linii samolot – wieża kontroli lotów.
O FDR warto wiedzieć, że rejestruje:
- przebieg minimum 24. ostatnich godzin lotu maszyny,
- wysokość i prędkość samolotu,
- lokalizację GPS na mapie świata,
- parametry pracy silników i pozostałych komponentów,
- położenie dźwigni sterowania…
… i wiele więcej.
Z kolei CVR monitoruje:
- rozmowy między załogą,
- komunikaty pilota w kierunku pasażerów,
- komunikację z kontrolą ruchu lotniczego,
- odgłosy alarmów i komunikatów ostrzegawczych w kokpicie,
- dźwięki silników,
- nietypowe odgłosy (np. uderzenia, skrzypienie, pocieranie).
Wymienione powyżej zapisy czarnej skrzynki to zaledwie cząstka z całości, jaką kompletują rejestratory lotów. Materiały te są nieocenione podczas śledztw po katastrofach lotniczych i pozwalają biegłym dokładnie przeanalizować działanie maszyny, przebieg podróży i komunikację załogi. W efekcie mogą oni dokładnie określić, co było przyczyną katastrofy, a także wskazać, jakie kroki powinny zostać podjęte, aby uniknąć podobnych zdarzeń w przyszłości.
Oto, jak wytrzymałe są czarne skrzynki samolotu!
Wiele osób zastanawia się, jak wiele mogą znieść rejestratory parametrów lotu. Spróbujmy więc zobrazować to w jak najlepszy sposób.
Według ekspertów, czarne skrzynki powinny wytrzymywać przeciążenia rzędu 3400 G. Domyślnie, na ciało człowieka w spoczynku oddziałuje siła 1 G. 3400 G oznacza tym samym 3400 razy większe przeciążenie niż to, z którym mierzymy się na co dzień.
Przykładowo – uderzenie rozpędzonego do 100 km/h samochodu w betonową ścianę generuje przeciążenie ok. 100 G. Czarna skrzynka wytrzyma tym samym około 70 razy większą siłę. Innym przykładem jest to, co odczuwają astronauci podczas startu rakiety lub lotu parabolicznego. Ciało jest wtedy narażone na ok. 3-4 G, co oznacza, że czarna skrzynka wytrzymałaby tysiąc startów rakiety na raz.
Ponadto, flight recorder może być zanurzony na głębokości aż sześciu kilometrów, a także poradzi sobie w temperaturze 1100 °C przez 60 minut. W zasadzie jest to praktycznie niezniszczalne urządzenie – aby dodatkowo zmniejszyć ryzyko uszkodzeń, rejestratory lotu montuje się w okolicy ogona. Ta część samolotu jest bowiem najmniej narażona na destrukcję.
Sprawdź także: Samolot prezydenta Polski – czym lata Karol Nawrocki?
Kto wynalazł czarną skrzynkę?
„Wynalazca rejestratora lotu – nie otwierać!” – taki napis znalazł się na trumnie Davida Warrena, który zmarł w lipcu 2010 roku w wieku 85 lat. To oczywiście nawiązanie do napisu „Rejestrator lotu – nie otwierać!”, który widnieje na jego słynnym wynalazku – czarnej skrzynce.
Australijczyk poprawę bezpieczeństwa lotów wziął sobie za cel już od najmłodszych lat. Miał zaledwie 9 lat, gdy jego ojciec poniósł śmierć w katastrofie samolotu. Po ukończeniu studiów, rozpoczął pracę w laboratorium badającym m.in. tego typu tragedie. Niedługo później wpadł na pomysł umieszczenia w kokpicie rejestratora badającego okoliczności wypadków.
Jak wskazywał Warren, takie rozwiązanie dawałoby realną szansę na ocenę przyczyn zdarzenia. Dodawał również, że poza nagrywaniem rozmów pilotów, niezwykle istotne jest zachowanie odgłosów maszyny i otoczenia.
Tajemnice czarnych skrzynek – podsumowanie
Samolotowa czarna skrzynka zrewolucjonizowała lotnictwo – jej wdrożenie pozwoliło śledczym wyciągać wnioski z katastrof, co znacznie przełożyło się na poprawę bezpieczeństwa. I choć niemal wszyscy wiedzą, czym jest i jak działa czarna skrzynka samolotu, warto również wiedzieć o nich coś więcej.
Jest to bowiem fascynujące rozwiązanie, które śmiało możemy nazwać jednym z najważniejszych odkryć w historii transportu.
Rejestrator parametrów lotu – FAQ
Interesuje Cię awiacja? Poznaj odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania!
Jakiego koloru jest czarna skrzynka w samolocie?
Czarne skrzynki w samolocie, wbrew pozorom, nie są pomalowane na czarno. Najczęściej mają one jaskrawy, pomarańczowy lub żółty kolor. Ma to ułatwić odnalezienie rejestratora na miejscu katastrofy.
Do czego przydają się zapisy czarnej skrzynki?
Zapisy z samolotowych czarnych skrzynek pomagają śledczym w poznaniu przyczyn katastrofy lotniczej. Rejestrują one m.in. przebieg rozmów między załogą a kontrolą lotu oraz dane z maszyny.
Kiedy zaczęto używać czarnych skrzynek?
Pierwsze samolotowe czarne skrzynki pojawiły się w maszynach pod koniec lat 50. XX w.
Jaka jest budowa czarnej skrzynki?
Rejestratory parametrów lotu to tak naprawdę dwa osobne urządzenia: FDR lub Flight Data Recorder, który odpowiada za monitorowanie przebiegu lotu, a także CVR (Cockpit Voice Recorder), rejestrujący przebieg rozmów pomiędzy pilotami a kontrolą lotów.